Yurtdışında çalıştırılan işçilere uygulanacak hukuk konusu önemlidir. Çünkü Türk firmaları inşaat sektörü başta olmak üzere birçok alanda yurtdışındaki faaliyetlerini arttırmakta, çalıştırmak üzere yurtdışına Türkiye‘den işçi götürmektedirler. Götürülen işçiler ile ilgili iş hukukundan kaynaklı uyuşmazlıklarda hangi ülkenin hukuk kurallarının uygulanır sorusuna verilecek cevaba göre ortaya farklı sonuç ve kararlar çıkabilir. Bu makalemizde konuyu detaylıca anlatmaya çalışacağız. Makalemizin konusunu yalnızca yabancı ülkede Türk işverenler tarafından çalıştırılan Türk işçiler oluşturmaktadır.
İki ülke arasında ikili iş gücü anlaşması varsa yurtdışında çalıştırılan işçilere uygulanacak hukuk
Türk işçinin çalıştırılmak için götürüldüğü ülke ile Türkiye arasında ikili iş gücü anlaşması imzalanmışsa, öncelikle imzalanan bu anlaşmanın hükümleri uygulanır. Bu yüzden iki ülke arasında ikili işgücü anlaşması imzalanıp imzalanmadığına bakılmalıdır.
Türkiye ile ikili iş gücü anlaşması imzalayan ülkeler
25.12.2020 tarihi itibari ile Kuveyt, Azerbaycan, KKTC, Katar, Ürdün, Libya, Avustralya, Fransa, Almanya, Avusturya, Belçika ve Hollanda ile ikili iş gücü anlaşması imzalanmıştır.
İki ülke arasında ikili iş gücü anlaşması yoksa yabancı ülkede çalıştırılan işçilere uygulanacak hukuk
İkili işgücü anlaşması olmaması halinde, konu uluslararası hukuka girdiğinden Milletler Arası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) incelenmelidir. MÖHOK ilgili maddesi şu şekildedir:
İş sözleşmeleri
MADDE 27 – (1) İş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgarî koruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tâbidir.
(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde iş sözleşmesine, işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır. İşçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapması hâlinde, bu işyeri mutad işyeri sayılmaz.
(3) İşçinin işini belirli bir ülkede mutad olarak yapmayıp devamlı olarak birden fazla ülkede yapması hâlinde iş sözleşmesi, işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir.
(4) Ancak hâlin bütün şartlarına göre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşmeye ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri yerine bu hukuk uygulanabilir.
Burada görüleceği üzere, taraflar kendi aralarında yabancı ülkede çalışacak işçiye hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı konusunda anlaşabilirler. Fakat işçinin çalıştığı ülkenin hukukunun sağladığı asgari koruma saklıdır. Yani işçinin çalıştığı ülkenin hukukundan daha az koruma sağlayan hukuk üzerinde anlaşılsa dahi, işçiye daha iyi koruma sağlayan çalıştığı yer hukuk kuralları uygulama alanı bulur.
Tarafların kendi aralarında kararlaştırmamış olması halinde işçinin sürekli ve devamlı bir şekilde işi yaptığı ülkenin hukuku uygulanır. Örneğin Türk işçi Rusya’da çalıştırılmak üzere götürüldüğünde, kural olarak Rus hukuku uygulanır.
İşçinin sürekli ve devamlı olarak çalıştığı belli bir ülke olmayıp birden çok ülkede çalışmak üzere dolaştırılıyorsa, işverenin merkezinin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Örneğin merkezi Türkiye’de olan bir Türk firması, Türk işçileri alıp yapılacak iş gereği birden fazla ülkede çalıştırırsa artık Türk hukuku uygulanır.
MÖHUK madde 27 özel bir kural olup bir de MÖHUK madde 5. ve 6. maddeleri genel kurallar olarak göz önünde bulundurulmalıdır.
Kamu düzenine aykırılık
MADDE 5 – (1) Yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde, Türk hukuku uygulanır.
MÖHUK 5. maddede görüleceği üzere uygulanacak yabancı hukukun hükümleri Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa Türk hukuku uygulanır. İşçi hakları kamu düzenine ilişkin bir konudur. Bu yüzden uygulanacak hukuk işçi haklarını açık bir şekilde ihlal ediyorsa, yabancı hukuktan vazgeçilir ve Türk hukuku uygulanır.
Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları
MADDE 6 – (1) Yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda, düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarının kapsamına giren hâllerde o kural uygulanır.
MÖHUK 6. maddede “doğrudan uygulanacak kurallar” dan kasıt, sosyal hayatı düzenleyen ve yine kamu düzenini koruyan, uygulanması elzem kurallardır. İş hukuku ile ilgili birçok kural bu şekilde doğrudan uygulanacak kural hükmünde olup yurtdışında çalıştırılan Türk işçilere doğrudan uygulanır.
Yargıtay’ın görüşü
Son olarak bu konudaki Yargıtay Kararlarına değinelim. Yargıtay MÖHUK 5. Ve 6. Maddelerinin uygulanmasına önem vermektedir. Özellikle Türk hukukuna göre daha az koruma sağlayan Irak, İran Libya gibi ülkelere çalıştırılmaya götürülen işçilere Türk hukukunun uygulanacağını benimsenmiştir. Konu ile ilgili iki Yargıtay kararının dosya bilgisi aşağıda olup dileyenler kararları okuyabilir:
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2015/16473 Esas 2015/25517 Karar ve 28.09.2015 tarihli kararı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2009/31301 Esas 2010/30289 Karar be 25.10.2010 tarihli kararı
Özet:
Yabancı ülkede çalıştırılan Türk işçiye uygulanacak Hukuk belirlenirken öncelikle iki ülke arasında ikili iş gücü anlaşması varsa bu anlaşmaya uyulur. Anlaşma yoksa işçi ve işveren hangi hukukun uygulanacağı konusunu kendi aralarında kararlaştırabilir. Kendi aralarında kararlaştırılmamışsa kural olarak işçinin sürekli bir şekilde çalıştırıldığı ülkenin hukuku uygulanır. Bir ülkede sürekli olarak çalıştırılmayıp birden çok ülkede çalıştırılıyorsa, işverenin merkezinin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Uygulanacak hukukun kuralları Türk kamu düzenine aykırıysa veya Türk Hukukunun doğrudan uygulanması gereken kuralları mevcutsa artık Türk Hukuku uygulanır.
Yabancı ülkelerde çalıştırılan işçiler ile ilgili açılacak davalarda konu teknik ve hukuki bilgi gerektirmektedir. Hak kayıplarına uğranılmaması için bir avukattan destek alınması tavsiye olunur.
Yorum yaz